Nguyên tắc đầu tiên và quan trọng nhất mà bất kỳ ai đi thuê trọ lần đầu cũng cần khắc cốt ghi tâm: tuyệt đối không chuyển cọc khi chưa gặp trực tiếp người có quyền cho thuê và chưa được cầm hợp đồng để đọc kỹ. Người nhận tiền cọc bắt buộc phải chứng minh được mình là chủ nhà hoặc là người được chủ nhà ủy quyền hợp pháp. Trên thực tế, phần lớn các vụ mất cọc đến từ việc giao dịch với người trung gian không rõ danh tính, lợi dụng tâm lý sợ hết phòng của người thuê để thu tiền rồi biến mất.
Vì vậy, dù chủ trọ có giục đến đâu, người thuê cũng không nên chuyển cọc ngay lập tức. Việc kiểm tra phòng, kiểm tra giấy tờ chứng minh quyền sở hữu hoặc quyền cho thuê hợp pháp trước khi đặt cọc là bước không thể bỏ qua. Một hợp đồng thuê nhà chuẩn cũng cần có đầy đủ các điều khoản quy định rõ ràng: trường hợp nào được hoàn cọc 100%, thời gian cần báo trước khi chuyển đi (thường là 30 ngày) và tình trạng tài sản khi bàn giao phòng. Chỉ cần dành thời gian đọc kỹ hợp đồng trước khi đặt bút ký, người thuê đã có thể tránh được đến 90% các tranh chấp phát sinh sau này.
Một sai lầm phổ biến của nhiều bạn sinh viên là chỉ xem phòng qua ảnh chụp hoặc đi xem vào buổi tối muộn, khi ánh sáng yếu khiến việc quan sát hiện trạng phòng cũng như môi trường xung quanh trở nên khó khăn. Lời khuyên ở đây là nên xem phòng vào ban ngày để nhìn rõ được hiện trạng thực tế của phòng trọ, từ tường, trần, sàn nhà cho đến hệ thống điện nước, đồng thời cũng dễ dàng quan sát, đánh giá tình hình an ninh của cả khu trọ. Nên tránh những buổi hẹn xem phòng quá muộn, đặc biệt là sau 21 giờ, vừa khó quan sát vừa tiềm ẩn nhiều rủi ro không đáng có, nhất là với các bạn nữ đi xem phòng một mình.
Bên cạnh việc quan sát bằng mắt, người thuê cũng nên chủ động hỏi kỹ chủ trọ hoặc người quản lý về những người sẽ ở ghép cùng (nếu thuê phòng chung), cũng như nội quy sinh hoạt của khu trọ. Đặc biệt, cách tính tiền điện, nước và các khoản phí phát sinh khác cần được làm rõ ngay từ đầu, trước khi tiến hành ký kết hợp đồng thuê, để tránh những bất ngờ khó chịu về sau.
Có một thói quen tưởng chừng đơn giản nhưng lại mang giá trị rất lớn khi xảy ra tranh chấp: chụp lại hiện trạng phòng ngay trong ngày dọn vào. Trước khi chính thức nhận phòng, người thuê nên dành thời gian chụp ảnh, quay video lại toàn bộ hiện trạng, từ các mảng tường, sàn nhà, đồ nội thất có sẵn cho đến chỉ số công tơ điện, nước tại thời điểm nhận phòng.
Những tấm ảnh, đoạn video này chính là căn cứ đối chiếu quan trọng và "êm" nhất khi đến ngày trả phòng và nhận lại tiền cọc. Trong không ít trường hợp, chủ trọ viện lý do phòng bị hư hỏng, xuống cấp để trừ bớt hoặc giữ luôn tiền cọc của người thuê. Nếu có sẵn bằng chứng hình ảnh về hiện trạng ban đầu, người thuê hoàn toàn có cơ sở để đối chiếu, chứng minh và bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình, tránh những tranh cãi không đáng có xảy ra vào phút cuối.
Nguyên tắc số một trong việc thuê trọ, dù là thuê lần đầu hay đã có kinh nghiệm, vẫn luôn là phải có một bản hợp đồng rõ ràng, ghi cụ thể số tiền cọc, thời hạn thuê và các điều kiện được hoàn cọc. Một bản hợp đồng sơ sài, chỉ ghi vài dòng viết tay không đầy đủ điều khoản sẽ là kẽ hở lớn khiến người thuê gặp bất lợi khi xảy ra tranh chấp.
Bên cạnh khoản tiền cọc, phụ huynh và các bạn sinh viên cũng cần đặc biệt lưu ý đến giá điện, nước cùng các loại phí dịch vụ đi kèm như phí vệ sinh, phí thang máy, phí gửi xe. Trên thực tế, không ít chủ trọ chào giá phòng khá rẻ để thu hút người thuê, nhưng lại cộng thêm hàng loạt chi phí phụ theo kiểu "tận thu", khiến tổng số tiền phải chi trả mỗi tháng lại đội lên đáng kể, thậm chí còn cao hơn cả những phòng có giá niêm yết ban đầu nhỉnh hơn nhưng minh bạch về chi phí. Vì vậy, trước khi quyết định đặt cọc, người thuê nên yêu cầu chủ trọ liệt kê rõ tất cả các khoản phí sẽ phải đóng hằng tháng, tính toán tổng chi phí thực tế để so sánh giữa các lựa chọn phòng trọ khác nhau, thay vì chỉ nhìn vào mỗi mức giá phòng được quảng cáo.
Tiền cọc phòng trọ thông thường tương đương từ một đến hai tháng tiền nhà, đây thực sự là một khoản chi không nhỏ đối với phần lớn sinh viên, nhất là các bạn tân sinh viên vừa mới rời gia đình lên thành phố học tập. Để tối ưu hóa chi phí sinh hoạt hằng tháng, một trong những giải pháp được nhiều sinh viên áp dụng là ở ghép cùng hai đến ba người trong một phòng, thay vì thuê phòng riêng.
Ngoài ra, thay vì cố gắng tìm phòng trọ ngay sát cổng trường - nơi giá thuê thường bị đẩy lên khá cao do nhu cầu lớn, các bạn sinh viên có thể cân nhắc lựa chọn khu vực ở ven trung tâm một chút nhưng có kết nối xe buýt thuận tiện đến trường. Với cách tính toán hợp lý giữa việc ở ghép và lựa chọn khu vực phù hợp, sinh viên hoàn toàn có thể tiết kiệm được khoảng 30 đến 40% ngân sách chi tiêu hằng tháng dành cho việc thuê trọ, dành phần tiền tiết kiệm được cho việc học tập và các nhu cầu sinh hoạt thiết yếu khác.
Mùa nhập học năm nào cũng vậy, áp lực tìm được một chỗ ở ổn định, giá cả phải chăng luôn đè nặng lên vai các tân sinh viên và phụ huynh. Chính tâm lý sốt ruột, sợ mất phòng đẹp lại là kẽ hở để những đối tượng lừa đảo lợi dụng, thúc giục người thuê chuyển cọc thật nhanh mà không kịp kiểm tra kỹ càng.
Suy cho cùng, việc dành thêm một chút thời gian để xem phòng vào ban ngày, xác minh danh tính người cho thuê, đọc kỹ từng điều khoản trong hợp đồng, làm rõ các khoản phí phát sinh và lưu lại hình ảnh hiện trạng phòng trước khi dọn vào không hề mất nhiều công sức, nhưng lại là "tấm khiên" hiệu quả nhất giúp sinh viên bảo vệ khoản tiền cọc - vốn đã là một gánh nặng tài chính không nhỏ trong những ngày đầu bước chân vào giảng đường. Chậm lại một nhịp, cẩn trọng hơn một chút, chắc chắn sẽ luôn tốt hơn là phải ngậm ngùi chấp nhận mất cọc chỉ vì vội vàng trong phút chốc.